Slim Turnhout

Industrie maakt plaats voor wonen en werken

Tot 2014 vond je achter het Turnhoutse station oude industriële terreinen. Om te voorkomen dat de buurt een stadskanker werd, startte Stad Turnhout jaren geleden met het uitwerken van een nieuwe visie: het gebied opwaarderen tot een levendige wijk met mooie openbare ruimte.

Een eerste stap werd in 2004 gezet, toen ‘wonen en werken’ aangeduid werd als toekomstige bestemming van de stationsomgeving. Dat gebeurde in het Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan (GRUP) ‘Afbakening regionaal stedelijk gebied Turnhout’.

Heel wat industriële en kennispartners dachten mee na over de verdere invulling van het gebied. Vanuit de troeven en lokale competenties werd ‘innovatie in de zorg’ naar voor geschoven.

Door de terreinen van 'Atelfond nv' aan te kopen, kon de stad de herontwikkeling mee sturen. Die ontwikkeling doet Stad Turnhout samen met projectontwikkelaars ION (het vroegere Hecta) en PMV (Participatie Maatschappij Vlaanderen). Hiervoor werd samen de vennootschap 'nv Slim Turnhout' opgericht in 2012. De ganse ontwikkeling zal zo’n 15 jaar duren.

Daarnaast diende de stad, samen met de ontwikkelaars, een aanvraag in voor samenwerking met de Vlaamse Overheid om het gebied als een 'brownfield' te behandelen. Een brownfieldconvenant werd ondertekend. Daarmee wordt het belang van de herontwikkeling van oude industrie naar woon- en werkgebied ook ondersteund door Vlaanderen.

Een verlaten terrein omvormen tot een levendige wijk, da's slim

Masterplan als basis voor een nieuwe wijk

Reeds in 2010 werd gestart met de opmaak van een masterplan voor de ontwikkeling van het hele projectgebied. De ontwerpers werden aangeduid door de Vlaams Bouwmeester via een Open Oproep.

Een masterplan is een globale visie op een groot gebied. Dit masterplan legt de krachtlijnen voor de ontwikkeling vast. Waar komen de straten, pleinen, gebouwen? Welke afmetingen en dakvormen hebben de gebouwen?

Een masterplan is geen kant-en-klaar plan dat tot in de puntjes vastlegt hoe een wijk of een gebied er gaat uitzien. Het brengt wel troeven en noden in kaart, maakt keuzes en geeft mogelijkheden aan. Het is een soort ruwe schets die de grote lijnen voor verdere ontwikkeling vastlegt en aangeeft hoe die achteraf uitgewerkt kunnen worden.

Tijdens verschillende workshops en overlegmomenten werd het masterplan verder verfijnd. Belangrijk hierbij was ook een workshop met de buurt waaruit een aantal aandachtspunten voor het masterplan vanuit de omwonenden naar voren werden geschoven.

Het masterplan Innovatiepool Stationsomgeving werd definitief vastgesteld in 2012 en voorziet in de ontwikkeling van onder meer een 600-tal woongelegenheden in verschillende vormen: woningen met tuin, kleine, middelgrote en grote appartementen, ruimte voor zorg ... en heel wat kantoren voor bedrijven en innovatieve organisaties.

Voor het thema mobiliteit werden bijkomende uitgebreidere studies gedaan rond de effecten die dit project zal hebben op milieu en leefomgeving (mobiliteitseffectenrapport of MOBER). Bij elke nieuwe ontwikkeling wordt de mobiliteit en de parkeerbehoefte onderzocht.

Subsidies voor een zorgzame buurt

Eind 2014 kende de Vlaams minister van Stedenbeleid een projectsubsidie van €2 558 860 toe voor het project Slim Turnhout. De subsidies worden gebruikt om onder meer de aanleg van het warmtenet te ondersteunen en om vernieuwende zorginitiatieven te nemen. Het opzet is om Slim Turnhout in te zetten als experimenteerruimte voor de veranderende zorgmaatschappij. We streven ernaar om als eerste in Vlaanderen met sociale innovatie te komen tot een zorgzame woonomgeving. VITO en de hogeschool Thomas More Kempen ontwikkelden een concept om een zorgzame buurt in de praktijk om te zetten. Bewoners worden sterk aangemoedigd om zoveel mogelijk activiteiten samen te doen, te zorgen voor elkaar en voor de buurt.

In 2018 volgde voor het project nog een bijkomende Vlaamse subsidies van €425 000 vanuit de oproep Sociale Infrastructuur. Hiermee gaat de stad de nieuwe occasionele kinderopvang in het Pioniersgebouw realiseren.

De subsidies zijn een erkenning en een bevestiging voor het project dat een ruimtelijk en inhoudelijk hoog kwaliteitsniveau ambieert. Het geeft de stad ook een extra duwtje in de rug om maatschappelijke initiatieven op te zetten.

Park Spooreinde: zuurstof voor een nieuwe wijk

In september 2014 werden de oude fabriekshallen van Atelfond aan de Bareelstraat gesloopt. Het terrein werd in het voorjaar 2015 ingericht als een tijdelijk buurtpark, dit als een belangrijke stap naar het creëren van ontmoetingsruimte voor een aangename woonbuurt. Samen met buurtbewoners werd gezocht naar een geschikte naam. Het gebied kreeg de naam 'Park Spooreinde'.

De stad ging ook bij socio-culturele organisaties en ondernemers op zoek naar tijdelijke invullingen voor het gebied. Panorama Zomerbar bracht leven in de brouwerij, theatergezelschap Het Gevolg streek er neer, er vonden buurtbarbecues plaats ...

In 2016 volgden ook andere initiatieven; de avondwandeling Turnhout by Night hield halt in het park en het Geefplein werd georganiseerd, de stedelijke Jeugd- en Sportdienst zorgden voor verschillende activiteiten en MOOOV passeerde met filmvoorstellingen in openlucht.

Park Spooreinde werd één van de populaire trekpleisters in het centrum van Turnhout.

De Bakkerij als verbinding met de buurt en zijn bewoners

Omwille van het belang van de tijdelijke invullingen heeft de stad sinds 2016 een sitecoach aangesteld die de tijdelijke invullingen coördineert en als aanspreekpunt fungeert voor de buurt. Projecten voor en door buurtbewoners zorgen voor de nodige mix van ontspanning, ontmoeting en beweging terwijl er nog volop gebouwd wordt.

In 2017 ontstonden een aantal mooie initiatieven zoals een Fietsbieb, waar je geen boeken maar een fiets kan uitlenen, een tijdelijk avontuurlijk fietsparcours voor kinderen en de installatie van zes bewegingstoestellen in openlucht. Met de nieuwe bewoners van de Dokter Nand Peetersstraat werd een proefproject van moestuinen opgestart.

Na de sloop van de woningen in het laatste stuk van de Diksmuidestraat, werd een opening gecreëerd naar de magazijnen en een tuin die in de toekomst als openbaar park zal ingericht worden. Slim Turnhout koos in 2018 voor een samenwerking met vzw Arktos om nieuwe initiatieven op poten te zetten in en rond de oude magazijnen. Ook de nieuwe buurtbewoners van Niefhout kregen hier een ruimte toebedeeld: er wordt muziek gemaakt, geknutseld en vergaderd. De Zomerbar heeft hier sinds 2019 ook een prominente plaats gekregen in de tuin van de oude bakkerij.

In 2019 werd er ook een heuse Spoormarkt georganiseerd waar je terecht kon voor biologische, lokale en handgemaakte producten. Al deze activiteiten werden onder de overkoepelende naam 'De Bakkerij' vastgelegd, verwijzend naar de geschiedenis van de site. Je leest meer over de initiatieven en activiteiten op de blog van Niefhout.

Heb je zelf een leuk idee dat kan bijdragen aan de buurtverbondenheid? Contacteer dan Tine, Sitecoach Stationsomgeving.

Niefhout en het eerste Kempische warmtenet

In 2014 werden de gebouwen op de voormalige Foresco-site afgebroken. In maart 2015 startten de bouwwerken voor fase 1 van het project, gekend onder de naam 'Niefhout'. Aan een autoluw woonerf liggen 143 woonunits met verschillende woonvormen. Ook een nieuw speelplein werd aangelegd.

Binnen Slim Turnhout ligt de focus op modernisering en duurzaamheid. Die focus maakt het project concreet door te kiezen voor een warmtenet. Een warmtenet is een innovatieve technologie dat zorgt voor duurzame energie. Het is een veelbelovende technologie dat warmtecomfort koppelt aan maximaal energierendement. Die energie-efficiëntie is dan weer goed voor de reductie van de CO2-uitstoot.

Op 1 juli 2016 werd in de wijk Niefhout het eerste warmtenet in de Kempen opgestart.

De bedoeling is om op termijn zo'n 5 000 Turnhoutse gezinnen - of meer dan een kwart - aan te sluiten op het warmtenet. Bij iedere nieuwe ontwikkeling in de stad wordt samen met Fluvius onderzocht of de realisatie van een warmtenet haalbaar is. Dit met het oog op een latere eventuele aansluiting op een geothermische bron (aardwarmte). Zo wordt Turnhout voorloper in het gebruik van hernieuwbare energie.

Pioniersgebouw: het kloppend hart van de buurt

In 2019 stond de verdere uitbouw van de wijk op de planning met het uitrollen van het nieuwe autovrije plein en het nieuwe 'Pioniersgebouw'. Nadat de buurt voor een tweede keer inzage kreeg in de plannen, werd de omgevingsvergunning in november 2019 aangevraagd.

Het Pioniersgebouw wordt het kloppend hart van Niefhout. Er komen verschillende woonvormen waaronder 60 assistentiewoningen en appartementen voor jong en oud Voornamelijk op de benedenverdieping aan de pleinzijde van het gebouw is plaats voor commerciële ruimtes.

Een wijk in ontwikkeling heeft, omwille van het groeiend aantal inwoners, ook nieuwe voorzieningen nodig. Zorggroep Orion besliste om in het Pioniersgebouw een lokaal dienstencentrum uit te baten: een restaurant en verschillende multi-functionele ruimtes die door de buurtbewoners gebruikt kunnen worden. De stad Turnhout voorziet in een Huis van het Kind, ruimtes voor LiCalab en een kinderopvang. Hiervoor worden naast eigen stadsmiddelen ook Vlaamse subsidies ingezet.

Het nieuwe plein werd in het masterplan grotendeels als een verharde ruimte voorzien. Onder meer op vraag van buurtbewoners maar ook omwille van klimaatredenen, werd het plein herontworpen en werd gekozen voor een duidelijke vergroening. Het plein wordt ingericht met gras, groenperkjes en grote bomen. Het krijgt een waterelement en wordt autovrij. Zo krijgen alle verblijfsfuncties maximale kansen en worden activiteiten en buurtevenementen gestimuleerd. Doorgaand gemotoriseerd verkeer gaat dus niet mogelijk zijn.

Voor de ontwikkeling van het Pioniersgebouw en de toekomstige fases van het project, moet de bestaande riolering in de Bareelstraat vervangen worden. De Bareelstraat kan hierdoor volledig heringericht worden. De stad bespreekt samen met de ontwikkelaar de plannen en de timing van de werken.

De eerstesteenlegging van het  Pioniersgebouw is voorzien in het najaar van 2020. We verwachten het einde van de werken en de officiële opening van het gebouw en het plein in de loop van 2023.

Buurtbewoners worden tijdig geïnformeerd over de  aankomende werken.

Meer info over het Pioniersgebouw.

Troeven voor het nieuwe werken

Niefhout is meer dan wonen alleen. Met de unieke ligging vlakbij het station en de bushaltes is het de ideale locatie voor kantoren. De vergunningsaanvraag voor de eerste vier kantoorgebouwen aan de Bareelstraat wordt in de loop van 2020 verwacht. De kantoren worden niet allemaal tegelijk gebouwd. In een eerste fase wordt de ondergrondse parking aangelegd en het kantoorgebouw het dichtst bij de sporen gebouwd.

De kantoren bieden ruimte voor kleine en grote ondernemingen, van eenmanszaken tot grotere bedrijven. Wie hier zijn intrek neemt, verkleint zijn ecologische voetafdruk. De gebouwen worden met duurzame bouwmaterialen gerealiseerd en verwarmd met het unieke warmtenet. Verlichten gebeurt met leds en waar mogelijk zorgen groendaken voor extra natuurlijke isolatie.

Meer info over de kantoorgebouwen.

Bouwen aan de toekomst

Met de realisatie van het Pioniersgebouw en de eerste fase van de kantoren die momenteel op de planning staan, is het stadsvernieuwingsproject nog niet helemaal afgerond.

De  sociale huisvestingsmaatschappij DE ARK wil werk maken van een woningbouwproject  op de meest zuidelijke zone van de Bareelstraat. Daarbij wordt een mix van huur- en koopwoningen beoogd. De exacte planning van deze ontwikkeling is nog niet gekend.

De rand rond het nieuwe plein wordt afgewerkt naargelang de invulling die het zal krijgen. Daarna staat het ontwerp van de omgeving rond De Bakkerij, het park en de gebouwen langs het spoor op de agenda.

Meer informatie over Niefhout lees je op niefhout.be/project-niefhout