Begraafplaats wordt ook buurtpark

6
september
2022

Groene ruimte in de stad is cruciaal voor de geestelijke gezondheid van de bewoners. Stille, groene plekken zijn daarvoor heel belangrijk. Kerkhof Nazareth aan de Steenweg op Merksplas is zo’n plek in Turnhout, en in het stadshart is er het begijnhof, maar de andere kant van de stad heeft geen gelijkwaardige tegenhanger. Daar wil het stadsbestuur iets aan doen, en de oude begraafplaats in de Kwakkelstraat biedt grote kansen. ‘Ze is ruim 200 jaar oud en bestaat deels uit oude graven, maar deels ook uit een min of meer open terrein’, zegt schepen van Begraafplaatsen Stijn Adriaensens. ‘De begraafplaats is als een oase, maar dan verstopt achter muren te midden van dichtbewoonde wijken. Het is onze bedoeling om de bestaande ingetogenheid te combineren met de voordelen van een modern natuurpark waar nog steeds de rust en stilte uitnodigend zijn. Doorheen het park besteden we aandacht aan biodiversiteit en de voorkeur gaat naar boom- en gewassoorten die van nature voorkomen in de Kempense natuurgebieden, dus vooral schrale vegetatie. Bomen zullen tegelijk dienstdoen als schaduwplekken. Op die manier houden we ineens rekening met het veranderende klimaat. Als we de natuur haar gang laten gaan, temperen we het hitte-eilandeffect van de bebouwing en verharding rondom. De aanpalende wijken zullen de verkoeling ervan ondervinden. We maken de kerkhofmuur gedeeltelijk open zodat het nieuwe park effectief deel uitmaakt van de omgeving.’ 

Alle concessies kunnen verlengd worden

Vooraleer het park te realiseren, geeft het stadsbestuur alle nabestaanden de kans om (bijna) vervallen concessies te verlengen. ‘Op begraafplaats Kwakkelstraat liggen 4 150 graven. Van 3 659 daarvan is de geldigheidstermijn verstreken’, weet schepen Adriaensens. ‘Graven waarvan de concessie niet wordt verlengd, kunnen worden geruimd, zodat er extra ruimte komt voor het buurtpark. We maken een uitzondering voor graven met een historische waarde, voor kindergraven en voor de graven van oorlogsslachtoffers; die blijven zeker onaangeroerd.’  

Aan elk graf apart plaatst het stadsbestuur een bordje met de mededeling dat de termijn (bijna) vervallen is. De bordjes worden geplaatst in oktober 2022 en blijven staan tot en met november 2023. ‘We hebben de periode zodanig vastgelegd dat we twee keer Allerheiligen insluiten. Op die manier garanderen we dat zoveel mogelijk mensen de bordjes zullen zien’, legt schepen Adriaensens uit. ‘Iedereen krijgt de kans om de concessie te verlengen, maar bij graven die in slechte staat zijn, verbinden we daar wel de voorwaarde aan dat ze eerst hersteld moeten worden. Het criterium ‘veiligheid’ bepaalt of we een grafmonument al dan niet als verwaarloosd aanmerken: als de veiligheid van bezoekers of van andere graven in het gedrang komt, leggen we een restauratie op.’ 

Verlengen kan voor 10, 20 of 30 jaar, de prijzen zijn vastgelegd in het retributiereglement. Eeuwigdurende concessies worden op aanvraag kosteloos verlengd voor 50 jaar.

‘Als je de concessie verlengt, dan ben je zelf verantwoordelijk voor het graf gedurende de hele geldigheidstermijn. Als je ervoor kiest om de concessie stop te zetten, dan krijg je als nabestaande tot en met 30 november 2023 de kans om graftekens weg te halen. Alles wat je niet tijdig weghaalt én eventuele ondergrondse bouwwerken worden eigendom van Stad Turnhout. Als je niet reageert op onze oproep, dan gaan we ervan uit dat je de concessie wil beëindigen. Ook dan worden achtergebleven graftekens eigendom van het stadsbestuur. Het valt ons als schepencollege toe om de bestemming van die eigendommen te regelen’, zegt schepen Adriaensens.

Graven als lokaal historisch erfgoed

Het college van burgemeester en schepenen heeft verschillende mogelijkheden. ‘Graven kunnen verwijderd worden, maar we bekijken ook of ze eventueel geschikt zijn om hergebruikt te worden voor nieuwe begravingen. We kunnen overwegen om een peterschap in te voeren voor graven die tijdelijk bewaard moeten blijven. Eerst en vooral echter werken we aan een lijst van graven met een lokaal historisch belang. Die beschouwen we als ‘klein onroerend erfgoed’. Alle graven op die lijst moeten we minstens 50 jaar bewaren en zelf onderhouden. Om de erfgoedwaarde te bepalen, hebben we het bureau INTRO Cultuur & Media ingeschakeld. Hun funerair deskundige, dr. Tamara Ingels, begeleidt het monnikenwerk van enkele lokale vrijwilligers die er al mee bezig zijn de oudste graven gedetailleerd te beschrijven. Op basis daarvan zal zij dan een advies formuleren. Haar verslag zal overigens meer omhelzen dan de grafmonumenten an sich: zij maakt ook een erfgoedplan op voor de begraafplaats als geheel’, legt schepen Adriaensens uit. 

Einddoel: begraafplaats en buurtpark tegelijk

‘We laten twee trajecten tegelijk lopen: nog terwijl we de vervallen concessies afhandelen, stellen we ook al een ontwerper aan voor het uiteindelijke buurtpark. Die moet de resultaten van de erfgoedstudie én onze vooropgestelde ecologische eisen verwerken in zijn voorstel. Omdat we een subsidiedossier hebben ingediend, liggen een aantal principes al vast: zo moeten straatbomen worden aangeplant in alle straten die grenzen aan de begraafplaats. En waar het mogelijk is, moet worden onthard om lokale infiltratie van regenwater te optimaliseren’, besluit schepen Adriaensens.